Chào mừng các bạn đã quay trở lại với cỗ máy thời gian âm nhạc của Mười Nhạc Cụ!
Khi nhắc đến những cây Violin cổ đắt giá nhất, chúng ta thường nghĩ ngay đến Antonio Stradivari hay Guarneri với những kiệt tác 300 năm tuổi. Thế nhưng, bạn có biết rằng Stradivari không phải là người phát minh ra Violin?
Trước khi Stradivari ra đời, hình dáng của cây Vĩ cầm đã được định hình một cách hoàn hảo. Vậy, nếu lội ngược dòng lịch sử, cội nguồn thực sự của nhạc cụ này nằm ở đâu? Và cây đàn Violin lâu đời nhất thế giới hiện nay vẫn còn tồn tại là cây đàn nào?
Hôm nay, hãy cùng Mười Nhạc Cụ phủi lớp bụi mờ của lịch sử, quay về thế kỷ 16 để chiêm ngưỡng một báu vật hoàng gia đã kiêu hãnh sống sót suốt gần nửa thiên niên kỷ!
1. CHÂN DUNG “CỤ TỔ” 460 TUỔI: ANDREA AMATI “CHARLES IX” (1564)
Danh hiệu cây đàn Violin lâu đời nhất thế giới hiện nay được giới học giả và các nhà sử học âm nhạc công nhận thuộc về cây đàn mang tên “Charles IX”, được chế tác vào năm 1564.
Tác giả của nó không ai khác chính là Andrea Amati (1505–1577) – người sáng lập ra trường phái chế tác đàn vĩ đại nhất lịch sử tại thành phố Cremona, Ý. (Antonio Stradivari huyền thoại sau này cũng chỉ là học trò của người cháu nội gia tộc Amati).
Cây đàn 1564 này ra đời cách thời đại của chúng ta gần 460 năm, tức là nó tồn tại trước cả khi William Shakespeare viết vở kịch Romeo và Juliet, và trước cả khi Galileo phát minh ra kính viễn vọng!
2. BẢN HỢP ĐỒNG KHỦNG TỪ HOÀNG GIA PHÁP
Cây đàn “Charles IX” không phải là một sản phẩm được làm ngẫu hứng để bán ngoài chợ. Nó là một mảnh ghép trong một đơn đặt hàng quy mô và xa xỉ bậc nhất lịch sử.
Vào những năm 1560, Hoàng thái hậu quyền lực của nước Pháp – Catherine de’ Medici – đã gửi một đơn đặt hàng tới xưởng của Andrea Amati. Bà yêu cầu chế tác một dàn nhạc hoàng gia gồm 38 nhạc cụ (trong đó có 24 cây Violin) để làm quà tặng cho con trai bà là Vua Charles IX của Pháp.
Vì là đàn của Vua, những cây Violin này được trang trí lộng lẫy chưa từng có. Mặt sau của cây đàn 1564 được các họa sĩ hoàng gia vẽ tay bằng vàng lá, khắc họa gia huy của nước Pháp cùng với vương miện hoàng gia. Chạy dọc theo sườn sườn đàn là dòng chữ La Tinh nổi tiếng: “Pietate et Justitia” (Lòng hiếu đạo và Công lý) – châm ngôn của Vua Charles IX.
3. BẢN “DNA NGUYÊN THỦY” CỦA MỌI CÂY VIOLIN HIỆN ĐẠI
Điều khiến cây đàn Amati 1564 trở nên vĩ đại không chỉ là tuổi đời, mà là sự hoàn hảo về mặt thiết kế của nó.
Trước thời đại của Andrea Amati, các nhạc cụ dây dùng vĩ (như Rebec, Lira da braccio hay Viol) có hình dáng rất lộn xộn, số lượng dây thay đổi liên tục từ 3 đến 6 dây, và mặt lưng thường phẳng.
Khi chế tác bộ đàn cho Vua Charles IX, Andrea Amati đã tạo ra một cuộc cách mạng định hình lại toàn bộ lịch sử âm nhạc:
Ông ấn định Violin bắt buộc phải có 4 dây (lên dây theo quãng 5: G – D – A – E).
Ông thiết kế dáng đàn uốn lượn hình đồng hồ cát (C-bouts) để người chơi không bị vướng vĩ.
Ông sáng tạo ra 2 lỗ thoát âm hình chữ “f” tinh tế.
Ông điêu khắc khối cuộn xoắn ốc chuẩn mực ở đầu đàn.
Kinh ngạc thay, tỷ lệ toán học và thiết kế của Amati trên cây đàn 1564 này chuẩn xác đến mức nó trở thành “khuôn vàng thước ngọc”. Tất cả các Luthier sau này (kể cả Stradivari) cũng chỉ kế thừa và tinh chỉnh lại một chút, chứ không ai có thể thay đổi thiết kế cốt lõi mà Amati đã tạo ra cách đây gần 5 thế kỷ.
4. KHÚC TRÁNG CA SINH TỒN QUA CUỘC CÁCH MẠNG PHÁP
Dàn nhạc 38 nhạc cụ của Vua Charles IX từng là niềm tự hào của Hoàng gia Pháp, phục vụ cho những bữa tiệc khiêu vũ xa hoa tại Cung điện Versailles trong hơn 200 năm.
Tuy nhiên, khi cuộc Cách mạng Pháp (1789) bùng nổ, quần chúng nổi giận đã đập phá cung điện và thiêu rụi gần như toàn bộ những món đồ mang biểu tượng của Hoàng gia. Dàn nhạc của Amati bị cướp bóc và tàn phá nặng nề. Rất may mắn, cây Violin 1564 đã được một người nào đó lén mang đi và giấu kín trong bóng tối.
Trải qua hàng trăm năm lưu lạc qua tay nhiều nhà sưu tập tư nhân, cây đàn Violin lâu đời nhất thế giới hiện đang được bảo quản và trưng bày tại Bảo tàng Ashmolean (Oxford, Anh Quốc).
Dù mặt sơn vàng lá hoàng gia đã phai mờ nhiều chỗ do sự tàn phá của thời gian, cấu trúc thùng đàn vẫn vẹn nguyên, kiêu hãnh đứng đó như một chứng nhân lịch sử vô giá.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Cây đàn Amati 1564 không chỉ là một khối gỗ cổ đại, nó là “chữ A” đầu tiên trong bảng chữ cái của lịch sử Violin. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, khi bạn cầm một cây vĩ cầm trên tay, bạn không chỉ đang cầm một nhạc cụ, mà bạn đang ôm trọn vẹn tinh hoa thiết kế của 460 năm lịch sử nhân loại.
Dù không thể mang cây đàn Amati 1564 từ bảo tàng về nhà, nhưng bạn hoàn toàn có thể sở hữu cho mình một nhạc cụ mang đậm dấu ấn thiết kế kinh điển ấy.
Để lại một bình luận