Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Mười Nhạc Cụ!
Khi bước vào một cửa hàng nhạc cụ, đập vào mắt bạn đầu tiên không phải là âm thanh, mà là màu sắc lộng lẫy của những cây Violin. Có cây mang màu vàng óng ả của mật ong, có cây đỏ rực như rượu vang, lại có cây nhuốm màu nâu đen cổ kính.
Nhiều người mới học thường thắc mắc: “Tại sao đàn Violin lại có nhiều màu đến vậy? Lớp sơn này chỉ để cho đẹp hay có tác dụng gì khác? Và tại sao có những cây đàn bóng lộn nhưng âm thanh lại bí bách, chua chát đến khó chịu?”
Hôm nay, hãy cùng Mười Nhạc Cụ hóa thân thành những nghệ nhân, khám phá sự thật về lớp Vecni (Varnish) huyền thoại và bóc trần bí mật về những lớp sơn PU rẻ tiền đang “giết chết” âm thanh của nhạc cụ nhé!
1. BẢN CHẤT CỦA GỖ VÀ PHÉP THUẬT TẠO RA HÀNG NGÀN MÀU SẮC
Sự thật đầu tiên bạn cần biết: Gỗ làm đàn Violin nguyên bản có màu rất nhạt.
Mặt trước làm từ Gỗ Thông (Spruce) có màu trắng ngà. Mặt sau làm từ Gỗ Phong (Maple) có màu vàng nhạt hoặc hơi hồng. Nếu cứ thế mà đóng thành đàn, cây Violin trông sẽ rất nhợt nhạt và dễ bị bám bẩn.
Vì vậy, các Luthier phải khoác lên nó một lớp “áo choàng” gọi là Vecni (Varnish). Varnish được pha chế từ 2 nền cơ bản: Vecni cồn (Spirit Varnish) hoặc Vecni dầu (Oil Varnish) pha với các loại nhựa cây tự nhiên.
Vậy màu sắc từ đâu mà ra?
Chiết xuất thiên nhiên: Để tạo màu, các nghệ nhân xưa không dùng hóa chất công nghiệp. Họ nghiền nát các loại rễ cây, khoáng chất, hoặc thậm chí là côn trùng! Ví dụ: Rễ cây thiến thảo cho màu đỏ tía, Saffron cho màu vàng, hoặc nhựa “Máu rồng” cho màu đỏ thẫm rực rỡ.
Nghệ thuật xếp lớp: Luthier không sơn 1 lớp dày cộp. Họ quét từ 15 đến 30 lớp siêu mỏng. Có thể lớp lót màu vàng, lớp giữa màu cam, lớp ngoài cùng màu nâu. Khi ánh sáng xuyên qua các lớp này và đập vào vân gỗ phản xạ lại, nó tạo ra hiệu ứng quang học 3D cực kỳ sâu thẳm.
Thời gian và tia UV: Lớp Varnish tự nhiên sẽ bị oxy hóa và chuyển màu theo thời gian. Một cây đàn ban đầu màu cam, sau 100 năm phơi dưới ánh sáng và ma sát với bàn tay người chơi, sẽ tự động chuyển sang màu nâu sậm, bong tróc tạo nên vẻ đẹp cổ kính độc nhất vô nhị.
2. VARNISH CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÂM THANH KHÔNG?
Câu trả lời ngắn gọn là: CÓ! VÀ ẢNH HƯỞNG CỰC KỲ LỚN!
Trong giới làm đàn có một câu nói kinh điển: “Một lớp Varnish xuất sắc không thể biến một cây đàn tồi thành đàn hay, nhưng một lớp Varnish tồi chắc chắn sẽ giết chết một cây đàn vĩ đại.”
Varnish không tạo ra âm thanh, nhưng nó đóng vai trò là một BỘ LỌC ÂM THANH với 3 nhiệm vụ sống còn:
Bảo vệ nhưng không trói buộc: Varnish thấm vào bề mặt, kết nối các thớ gỗ đang bị đứt gãy sau khi bào gọt, giúp mặt đàn dai hơn.
Lọc bỏ tạp âm: Gỗ mộc khi kéo sẽ phát ra tiếng rất chói, gắt và thé ở các nốt cao. Lớp Varnish hoạt động như một lớp đệm giảm chấn, “hấp thụ” những tần số rác chói tai này, trả lại một âm sắc tròn trịa, ấm áp và có chiều sâu.
Bài toán cân bằng:
Nếu Varnish quá cứng -> Tiếng đàn sẽ bị chát, giòn và lạnh lẽo.
Nếu Varnish quá mềm -> Tiếng đàn sẽ bị đục, tối tăm và mất khả năng phóng tiếng đi xa.
Varnish hoàn hảo (như của Stradivarius) phải là một trạng thái vật lý kỳ diệu: Đủ cứng để bảo vệ gỗ, nhưng phải đủ độ đàn hồi để mặt gỗ được phập phồng, rung động tự do khi kéo vĩ.
3. THẢM HỌA CỦA ĐÀN GIÁ RẺ: KHI CÂY ĐÀN BỊ “BỌC TRONG NI-LÔNG” BẰNG SƠN PU
Nếu bạn lướt các sàn thương mại điện tử và thấy những cây Violin giá chỉ vài trăm ngàn đến hơn 1 triệu đồng, bóng lộn như gương và cứng đơ, thì 99% chúng được phủ Sơn PU (Polyurethane) công nghiệp.
Tại sao các nhà máy lại chuộng sơn PU?
Nhanh và Rẻ: Quét Varnish thủ công mất 1-2 tháng để khô tự nhiên. Phun sơn PU bằng máy nén khí chỉ mất… 5 phút, và sấy khô trong vài giờ.
Siêu bền: Sơn PU chống xước, chống nước, quăng quật khó hỏng.
Nhưng tại sao tiếng của chúng lại dở tệ?
Về mặt vật lý, Polyurethane là một dạng nhựa hóa học (plastic). Khi phun một lớp PU dày cộp lên bề mặt, nó sẽ đóng rắn lại thành một chiếc “áo giáp nhựa” cứng đơ bó chặt lấy toàn bộ thân đàn.
Mặt gỗ bị khóa chặt, hoàn toàn không thể phập phồng hay rung động để cộng hưởng âm thanh.
Tiếng đàn sinh ra từ dây bị kẹt lại bên trong, không thoát ra ngoài được. Kết quả là âm thanh nghe rất “tịt”, nghẹt mũi, bí bách, hoặc chóe lên một cách vô hồn giống như bạn đang nói chuyện mà bị bịt miệng bằng nilon vậy.
Chưa kể, lớp sơn hóa học này sẽ “chết” ở đó mãi mãi. Nó không bao giờ “già đi”, không bao giờ mỏng lại và tiếng đàn của bạn sẽ mãi mãi bị nhốt trong lồng kính đó, chơi 10 năm cũng không thể “vỡ tiếng” (mở âm) được.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Màu sắc của cây đàn là gu thẩm mỹ của mỗi người, nhưng chất liệu làm nên màu sắc đó lại quyết định linh hồn của nhạc cụ.
Một cây đàn được quét Vecni cồn hoặc Vecni dầu thủ công có thể sẽ đắt hơn, thời gian chờ đợi lâu hơn, bề mặt có thể không nhẵn thín không tì vết như sơn máy công nghiệp, nhưng nó cho phép các thớ gỗ được THỞ và HÁT một cách rực rỡ nhất!
Nếu bạn đang tìm kiếm một cây đàn có âm sắc cộng hưởng vang dội, có thể “lớn lên” và hay dần theo thời gian bạn tập luyện, hãy TRÁNH XA những cây đàn bị nhúng trong sơn PU hóa học cứng đơ.
Để lại một bình luận