Chào mừng các bạn đã quay trở lại với chuyên mục giải mã những bí ẩn thiết kế của Vĩ cầm cùng Mười Nhạc Cụ!
Nếu bạn là người mới học Violin, chắc chắn bạn đã từng trải qua “cơn ác mộng” mang tên: Vặn chốt lên dây. Những chiếc chốt gỗ (Pegs) này hoạt động hoàn toàn bằng ma sát. Đôi khi chúng trơn tuột khiến bạn vặn mỏi tay mà dây vẫn chùng, đôi khi chúng lại kẹt cứng ngắc, cố sức vặn thêm một chút thì… “Phựt!” – sợi dây đứt tung vào mặt.
Lúc này, bạn nhìn sang cây Guitar hay cây Contrabass khổng lồ với những bộ khóa kim loại xoay bánh răng nhẹ nhàng, êm ái và thầm rủa: “Tại sao thế kỷ 21 rồi mà người ta không gắn cái khóa cơ học đó lên Violin cho dễ thở? Tại sao giới Vĩ cầm lại bảo thủ đến vậy?”
Thực ra, các nghệ nhân không hề bảo thủ mù quáng. Việc giữ nguyên thiết kế chốt gỗ ma sát suốt 400 năm qua là một sự tính toán vật lý thiên tài. Hãy cùng Mười Nhạc Cụ đi tìm câu trả lời nhé!
1. BÀI TOÁN TRỌNG LƯỢNG: “CƠN ÁC MỘNG” CỦA CỘT SỐNG CỔ
Đây là lý do sống còn lớn nhất! Như chúng ta đã biết, một cây Violin tiêu chuẩn có trọng lượng siêu nhẹ, chỉ loanh quanh khoảng 400 gram.
Khi chơi đàn, bạn phải kẹp nó lơ lửng giữa xương quai xanh và hàm dưới. Cánh tay trái của bạn phải vươn dài ra phía trước.
Nếu gắn khóa kim loại: Một bộ khóa bánh răng bằng kim loại dù làm bằng hợp kim nhẹ nhất cũng nặng hơn rất nhiều so với 4 mẩu gỗ mun nhỏ xíu.
Hiệu ứng đòn bẩy: Nếu bạn gắn cục tạ kim loại đó lên đầu đàn (Scroll), nó sẽ tạo ra hiện tượng “Neck dive” (Đầu đàn chúi xuống đất). Trọng tâm của cây đàn bị phá vỡ hoàn toàn. Để giữ cho cây đàn không bị rớt, tay trái của bạn sẽ phải gồng lên đỡ cực kỳ vất vả, cổ của bạn sẽ phải siết chặt hơn. Hậu quả là bạn sẽ bị chấn thương vai gáy chỉ sau 15 phút tập luyện.
(Đó là lý do tại sao cây Contrabass dùng khóa kim loại thoải mái – vì nó đứng trên mặt đất. Guitar cũng vậy – vì nó được ôm vào lòng hoặc đeo dây đeo chịu lực).
2. BÍ MẬT ÂM HỌC: CƠ CHẾ TRUYỀN ÂM “WOOD-ON-WOOD”
Violin là một nhạc cụ cực kỳ nhạy cảm với các rung động cơ học. Toàn bộ cơ thể nó là một khối cộng hưởng.
Chốt gỗ ma sát (Friction pegs): Được đẽo gọt cực kỳ chuẩn xác để cắm khít 100% vào các lỗ trên hộp chốt. Khi dây đàn rung, năng lượng truyền trực tiếp từ dây -> chốt gỗ -> thân đàn mà không bị suy hao. Sự tiếp xúc “Gỗ chạm Gỗ” tạo ra một đường truyền âm thanh tinh khiết tuyệt đối.
Khóa kim loại: Nếu lắp các ốc vít, bánh răng kim loại và vòng đệm vào đầu đàn, những chi tiết kim loại lỏng lẻo này sẽ hấp thụ mất các tần số rung động tự nhiên. Tệ hơn nữa, khi bạn kéo đàn với cường độ mạnh, các bánh răng kim loại có thể tạo ra những tiếng “rè rè” cực kỳ khó chịu, giết chết âm thanh của một cây đàn đắt tiền.
3. BÀI TOÁN KHÔNG GIAN VÀ TÍNH THẨM MỸ TUYỆT ĐỐI
Hãy nhìn vào đầu đàn (Scroll) của cây Violin. Nó là một tác phẩm điêu khắc nghệ thuật thu nhỏ. Hộp chốt của Violin vô cùng chật hẹp, rỗng ruột và thành gỗ hai bên được đẽo rất mỏng để giảm trọng lượng.
Bạn hoàn toàn không có đủ không gian vật lý để bắt ốc hay nhét 4 cụm bánh răng cơ học vào không gian bé tí xíu đó mà không làm vỡ nát cấu trúc gỗ. Nếu muốn lắp, bạn phải thiết kế lại đầu đàn cho to và bè ra giống hệt đầu đàn Guitar – và điều đó sẽ phá hủy vĩnh viễn hình dáng hình học tuyệt mỹ mà Andrea Amati đã dày công sáng tạo từ năm 1564.
4. SỰ THỎA HIỆP THÔNG MINH: GIẢI PHÁP CHO NGƯỜI HIỆN ĐẠI
Dù chốt gỗ là chân ái, nhưng các kỹ sư âm nhạc không bỏ rơi những người mới học. Thay vì gắn khóa bánh răng lên đầu đàn, họ đã tạo ra 2 giải pháp công thái học tuyệt vời:
Tăng đơ (Fine Tuners): Đây là những chiếc ốc kim loại rất nhỏ gọn được gắn ở đuôi đàn – nơi chịu lực tốt nhất và ít ảnh hưởng đến trọng tâm nhất. Bạn chỉ cần dùng chốt gỗ để vặn dây đến cao độ tương đối, sau đó dùng ngón tay xoay nhẹ tăng đơ ở đuôi đàn để chỉnh cao độ chuẩn xác đến từng Cent.
Công nghệ chốt ẩn: Đây là phát minh vĩ đại của thế kỷ 21! Nhìn bề ngoài, chúng trông y hệt những chiếc chốt gỗ mun đen bóng truyền thống. Nhưng ẩn sâu bên trong cái trục nhỏ xíu đó là một hệ thống bánh răng cơ học siêu nhỏ bằng hợp kim hàng không. Trục chốt đứng im không cọ xát vào gỗ làm mòn lỗ đàn, chỉ có lõi bên trong xoay. Nó giải quyết được 100% vấn đề kẹt, trượt chốt mà vẫn giữ nguyên trọng lượng và tính thẩm mỹ cổ điển.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Những chiếc chốt gỗ có vẻ nguyên thủy, cứng đầu và thô sơ, nhưng chúng lại là minh chứng cho sự tối ưu hóa vật lý đỉnh cao của cây đàn Vĩ cầm.
Để chốt gỗ hoạt động trơn tru, bí quyết nằm ở việc chúng phải được vót thật chuẩn xác bằng dụng cụ chuyên dụng, và bôi trơn bằng sáp vặn chốt để tạo độ rít vừa đủ. Tuyệt đối không dùng phấn rôm hay sáp nến bôi lung tung vì sẽ làm hỏng gỗ!
Nếu cây đàn của bạn đang gặp tình trạng chốt quá kẹt (vặn đau cả tay) hoặc quá trơn (chưa kéo đã tuột), hãy mang ngay đến Mười Nhạc Cụ. Chúng tôi sẽ giúp bạn căn chỉnh, bào lại chốt gỗ mượt mà như bôi mỡ, hoặc nâng cấp cho bạn một bộ chốt bánh răng chìm công nghệ cao để việc lên dây đàn trở thành một trải nghiệm thư giãn và nhẹ nhàng nhất!
Để lại một bình luận