Chào các bạn say mê khám phá của Mười Nhạc Cụ!
Khi cầm trên tay một cây đàn Violin, bạn đang nâng niu một khối kiến trúc bằng gỗ hoàn hảo. Thùng đàn rỗng, các đường cong uốn lượn mượt mà, mép đàn khép kín đến mức tưởng chừng như nó được đúc ra từ một khối nguyên vẹn.
Nhưng thực tế, một cây Violin tiêu chuẩn được ghép lại từ khoảng 70 đến 85 mảnh gỗ rời rạc khác nhau. Bốn sợi dây kim loại khi căng lên sẽ tạo ra một sức ép khổng lồ (khoảng 25kg) đè bẹp xuống mặt đàn.
Vậy làm cách nào các nghệ nhân có thể dán những tấm gỗ mỏng manh này lại với nhau để vừa chịu được lực ép khủng khiếp, lại vừa có thể… tháo tung ra để sửa chữa khi cần? Hôm nay, hãy cùng Mười Nhạc Cụ đột nhập vào xưởng làm đàn để giải mã phép thuật này nhé!
1. “VŨ KHÍ TỐI MẬT”: TUYỆT ĐỐI KHÔNG DÙNG KEO HIỆN ĐẠI
Nếu bạn nghĩ các thợ làm đàn sẽ dùng keo 502, keo dán gỗ công nghiệp hay keo Epoxy siêu dính để ghép đàn thì bạn đã nhầm to. Nếu dùng những loại keo đó, cây đàn sẽ bị “khóa chết” vĩnh viễn và tiếng đàn sẽ bị câm điếc.
Từ 500 năm trước cho đến tận ngày nay, các nghệ nhân chỉ sử dụng duy nhất một loại chất kết dính: Keo da động vật (Hide Glue – hay còn gọi là keo nhiệt).
Bản chất: Đây là loại keo hữu cơ được chiết xuất từ da, xương hoặc sụn động vật (thường là bò hoặc cừu). Keo tồn tại ở dạng hạt khô.
Cách sử dụng: Thợ làm đàn phải ngâm hạt keo vào nước, sau đó đun cách thủy trong một chiếc nồi điện chuyên dụng ở nhiệt độ khoảng 60-65 độ C cho keo tan chảy thành dạng lỏng sền sệt.
Điều kỳ diệu (Tính thuận nghịch): Keo Hide Glue khi khô lại sẽ cứng như pha lê, kết dính gỗ cực kỳ chắc và truyền âm thanh hoàn hảo. Nhưng phép màu thực sự là: Chỉ cần bơm một chút nước nóng hoặc dùng hơi nước mỏng, lớp keo này sẽ tự động tan chảy ra. Nhờ đó, thợ làm đàn có thể dễ dàng dùng dao nạy mở nắp thùng đàn ra để sửa chữa bên trong mà không làm nứt vỡ một milimet gỗ nào.
2. QUY TRÌNH GHÉP ĐÀN: LẮP RÁP “NGÔI NHÀ” 3 CHIỀU
Để biến những miếng gỗ phẳng thành một thùng đàn 3D hoàn chỉnh, nghệ nhân sẽ thực hiện qua 3 công đoạn chính:
Bước 1: Dựng sườn đàn trên Khuôn lõi
Sườn đàn (các dải gỗ mỏng bao quanh hông đàn) không thể tự đứng vững. Đầu tiên, thợ làm đàn sẽ sử dụng một chiếc khuôn lõi bằng gỗ có hình dáng mô phỏng mặt cắt bên trong của cây đàn.
Họ uốn cong các dải gỗ sườn mỏng (bằng nhiệt) sao cho ôm khít vào đường lượn sóng của chiếc khuôn này. Sau đó, dùng keo nóng dán sườn đàn vào các cục gỗ nhỏ được đặt sẵn ở các góc cua.
Bước 2: Ghép mặt sau
Sau khi sườn đàn đã khô keo và đứng vững thành một khung viền, nghệ nhân sẽ nhấc chiếc khuôn lõi ra ngoài. Lúc này, họ sẽ lấy tấm mặt sau , phết một lớp keo nhiệt thật đều dọc theo mép sườn đàn và ốp mặt sau vào.
Họ dùng hàng chục chiếc kẹp gỗ tròn kẹp dọc theo toàn bộ chu vi của cây đàn để giữ chặt hai mép gỗ lại với nhau cho đến khi keo khô cứng hoàn toàn.
Bước 3: Ghép mặt trước – Công đoạn đầy “toan tính”
Mặt trước của đàn là bộ phận quan trọng nhất, nơi chịu lực ép trực tiếp từ ngựa đàn và cũng là nơi rung động nhiều nhất. Quá trình ghép mặt trước vào sườn đàn chứa đựng một bí mật kỹ thuật cực kỳ thông minh:
Nghệ nhân sẽ cố tình làm loãng keo đi
Tại sao lại dùng keo yếu đi cho mặt trước? Bởi vì gỗ thông là vật liệu xốp, rất dễ nở ra khi trời ẩm và co lại khi trời hanh khô. Nếu dán keo quá đặc và chặt, khi thời tiết thay đổi đột ngột, sức căng của mặt gỗ sẽ tự xé toạc và làm nứt toác mặt đàn (điều này là vô phương cứu chữa).
Việc dùng keo loãng tạo ra một điểm yếu có chủ đích. Khi gỗ co ngót quá mức, thay vì gỗ bị nứt, lớp keo loãng ở mép đàn sẽ tự động bung ra (bung mép) để giải phóng áp lực. Thợ sửa đàn sau đó chỉ cần bơm một chút keo mới vào và kẹp lại là cây đàn lại hoàn hảo như mới.
3. GHÉP CẦN ĐÀN VÀO THÙNG ĐÀN
Khi thùng đàn đã kín bưng, công đoạn cuối cùng là ghép cần đàn.
Trên đỉnh của thùng đàn có khoét sẵn một rãnh hình thang. Gót của cần đàn được đẽo gọt chính xác đến từng phần mười milimet để trượt khít rịt vào rãnh này. Độ khít phải hoàn hảo đến mức dù chưa đổ keo, bạn cầm cần đàn nhấc lên thì thùng đàn cũng không bị rơi xuống. Cuối cùng, người thợ mới phết keo nhiệt nóng vào để khóa chặt chúng lại vĩnh viễn.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Cây đàn Violin chính là minh chứng cho sự tinh tế tột đỉnh của nghệ thuật thủ công. Nó không bị đóng đinh, không bị bắt vít, không dùng keo hóa học, nhưng lại tạo ra một khối thống nhất có độ bền lên tới hàng trăm năm nhờ sự am hiểu sâu sắc về đặc tính vật lý của gỗ tự nhiên.
Việc một cây đàn bị “bung mép keo” do thời tiết là một cơ chế tự bảo vệ cực kỳ thông minh chứ không phải là lỗi hư hỏng vứt đi. Nếu “người bạn đồng hành” của bạn gặp phải tình trạng hở mép dán, đừng tự ý lấy keo 502 nhỏ vào nhé! Hãy mang ngay đến Mười Nhạc Cụ, kỹ thuật viên của chúng tôi luôn trang bị đồ chuyên dụng để “hồi sức cấp cứu” cho cây đàn của bạn một cách an toàn và đúng chuẩn!
Để lại một bình luận