Chào các bạn đam mê khám phá của Mười Nhạc Cụ!
Nếu bạn có dịp quan sát kỹ một cây đàn Violin, bạn sẽ thấy một miếng gỗ nhỏ xíu, được chạm trổ hoa văn tuyệt đẹp, đứng chênh vênh ở ngay chính giữa mặt đàn để nâng đỡ 4 sợi dây. Bộ phận này được gọi là Ngựa đàn (Bridge).
Nhiều người mới chơi khi thấy ngựa đàn bị nghiêng hoặc lỡ tay làm đổ, thường có một ý nghĩ vô cùng “sáng tạo”: “Tại sao không dùng keo 502 dán quách nó xuống mặt đàn cho chắc chắn nhỉ?”. Nếu bạn đang có ý định đó, hãy dừng lại ngay lập tức. Hành động này sẽ giết chết cây đàn của bạn.
Hôm nay, Mười Nhạc Cụ sẽ cùng bạn mổ xẻ bí mật vật lý đằng sau miếng gỗ nhỏ bé này: Tại sao nó không bao giờ được dán keo và vì sao chỉ cần bạn đặt lệch nó 1 milimet, âm thanh của cây đàn sẽ biến dạng hoàn toàn nhé!
1. NGỰA ĐÀN CÓ VAI TRÒ GÌ?
Ngựa đàn thường được làm từ một miếng gỗ cứng cáp, có các vân cọp lấp lánh. Nhiệm vụ cơ học của nó là nâng đỡ 4 sợi dây cách xa mặt phím ở một độ cao chuẩn xác, đồng thời uốn cong dây thành hình vòng cung để bạn có thể kéo vĩ từng dây một mà không bị chạm vào dây bên cạnh.
Tuy nhiên, nhiệm vụ tối thượng của ngựa đàn lại nằm ở mặt Âm học. Ngựa đàn chính là “trạm trung chuyển năng lượng” duy nhất của cây đàn. Khi bạn kéo vĩ, dây đàn rung lên, ngựa đàn sẽ hấp thụ toàn bộ dao động điên cuồng đó, lọc bỏ tạp âm qua các lỗ khoét rỗng, rồi truyền thẳng năng lượng xuống mặt gỗ thông bên dưới, bắt buộc mặt đàn phải phập phồng và phát ra âm thanh.
2. TẠI SAO NGỰA ĐÀN TUYỆT ĐỐI KHÔNG ĐƯỢC DÁN KEO?
Có 2 lý do vật lý khiến các nghệ nhân làm đàn hàng trăm năm qua chưa bao giờ dùng đến một giọt keo nào cho bộ phận này:
Lý do thứ nhất: Keo dán là “kẻ thù” của rung động
Để truyền tải âm thanh hiệu quả, hai chiếc chân của ngựa đàn phải được gọt giũa thủ công sao cho ôm khít 100% vào bề mặt cong của mặt đàn. Chúng phải tiếp xúc trực tiếp gỗ chạm gỗ.
Nếu bạn bơm keo dán vào giữa, lớp keo hóa học khi khô lại sẽ tạo thành một bức tường cách âm cứng ngắc. Nó sẽ hấp thụ và dập tắt phần lớn các dao động tinh tế của dây đàn, khiến tiếng đàn phát ra bị bí bách, xỉn màu và mất hẳn độ vang rền.
Lý do thứ hai: Lực ép tự nhiên đã quá mức hoàn hảo
Bạn sợ ngựa đàn bị xô lệch nên muốn dán keo? Thực ra bạn đang lo thừa! Bốn sợi dây đàn Violin khi được lên đúng chuẩn sẽ tạo ra một tổng lực kéo lùi và ép thẳng xuống ngựa đàn lên tới 20 – 25kg. Sức ép khổng lồ này ghim chặt hai chân ngựa đàn xuống mặt gỗ thông một cách vững chãi như một ngọn núi.
3. ĐẶT LỆCH NGỰA ĐÀN, TIẾNG ĐÀN BỊ “PHÁ HỦY” THẾ NÀO?
Bởi vì không được dán keo, ngựa đàn có thể bị xê dịch nếu bạn va đập mạnh hoặc khi bạn thay toàn bộ 4 dây đàn cùng lúc. Chỉ cần ngựa đàn lệch đi vài milimet, bạn sẽ phải đối mặt với thảm họa:
Thảm họa 1: Sai lệch cao độ hoàn toàn
Cây đàn Violin được thiết kế với một thông số chuẩn gọi là Chiều dài rung của dây – tính từ Lược đàn (trên đầu cần đàn) đến Ngựa đàn.
Nếu ngựa đàn tiến lên phía trước (gần cần đàn), chiều dài dây bị ngắn lại. Khi bạn bấm ngón tay vào vị trí cũ, nốt nhạc phát ra sẽ bị cao hơn (bị phô).
Nếu ngựa đàn lùi về phía sau (gần đuôi đàn), dây bị dài ra. Bạn bấm ngón tay vào vị trí cũ, nốt nhạc phát ra sẽ bị thấp hơn.
Toàn bộ trí nhớ cơ bắp mà bạn cất công tập luyện vị trí ngón tay sẽ đổ sông đổ biển chỉ vì ngựa đàn đặt sai chỗ.
Thảm họa 2: Mất kết nối với “Nội tạng” bên trong
Như đã phân tích ở bài Trụ Âm (Soundpost), vị trí của ngựa đàn phải khớp tuyệt đối với 2 bộ phận ẩn bên trong thùng đàn:
Chân phải (dây Mi): Phải nằm ngay trên đỉnh của Trụ âm. Trụ âm đóng vai trò như một điểm tựa đòn bẩy. Nếu ngựa đàn lệch khỏi Trụ âm, cây đàn lập tức mất đi tiếng vang và độ sáng.
Chân trái (dây Sol): Phải nằm vắt ngang qua thanh Bass Bar (thanh dọc). Nếu lệch khỏi thanh này, tiếng trầm của đàn sẽ mỏng dính và yếu ớt.
4. CÁCH ĐẶT NGỰA ĐÀN TRỞ LẠI VỊ TRÍ CHUẨN
Nếu ngựa đàn của bạn lỡ bị lệch hoặc ngã, hãy tự kiểm tra và căn chỉnh lại theo 2 tiêu chí vàng sau:
Vị trí tọa độ: Nhìn vào 2 lỗ chữ f trên mặt đàn, bạn sẽ thấy ở mỗi lỗ có 2 rãnh khía nhỏ hình tam giác chỉ vào nhau. Tâm của chân ngựa đàn bắt buộc phải nằm trên đường thẳng nối liền 2 rãnh khía bên trong của lỗ chữ f. Đây là “tâm chấn” âm học mà nghệ nhân đã tính toán kỹ lưỡng.
Độ thẳng đứng: Khi nhìn ngang từ sườn đàn, mặt lưng của ngựa đàn (mặt hướng về phía đuôi đàn) phải thẳng đứng 90 độ so với mặt gỗ. Mặt trước (hướng về cần đàn) sẽ hơi vát nhẹ tạo cảm giác ngựa hơi ngả về sau. Việc đứng thẳng góc 90 độ này giúp ngựa đàn không bị uốn cong và gãy gập dưới lực kéo khổng lồ của dây.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Ngựa đàn Violin là một minh chứng hoàn hảo cho triết lý: “Đơn giản nhất nhưng lại tinh vi nhất”. Một miếng gỗ không keo dán, không ốc vít, nhưng lại nắm giữ toàn bộ linh hồn âm thanh và độ chuẩn xác của nốt nhạc.
Nếu bạn vô tình làm ngã ngựa đàn và cảm thấy không tự tin để tự đẩy nó lên (vì lực căng của dây đàn rất lớn có thể làm đau tay hoặc làm xước mặt gỗ), hãy nhanh chóng mang “người bạn đồng hành” của mình đến Mười Nhạc Cụ. Kỹ thuật viên của chúng tôi sẽ giúp bạn nới lỏng dây, thiết lập lại ngựa đàn, đồng thời kiểm tra lại Trụ âm bên trong để đảm bảo cây đàn của bạn luôn cất lên những thanh âm hoàn mỹ nhất.
Để lại một bình luận