Chào mừng các bạn đã quay trở lại với chuỗi bài viết giải mã những bí mật thú vị của thế giới Vĩ cầm cùng Mười Nhạc Cụ!
Đối với bất kỳ ai mới bắt đầu học Violin ngày nay, chiếc gối đàn (Shoulder rest) được gắn dưới đáy thùng đàn luôn được coi là vật “bất ly thân”. Giáo viên sẽ yêu cầu bạn phải lắp nó vào trước khi học bất cứ thứ gì khác.
Thế nhưng, có bao giờ bạn nhìn vào những bức tranh cổ vẽ Mozart, Vivaldi hay thậm chí là “ác quỷ” Paganini và thắc mắc: “Ủa, sao ngày xưa họ chơi đàn mà không hề có chiếc gối đệm nào dưới vai?”
Liệu người xưa có sử dụng gối đàn không? Và tại sao ngày nay món phụ kiện này lại trở thành thứ bắt buộc phải có? Hãy cùng Mười Nhạc Cụ lên cỗ máy thời gian để tìm hiểu câu chuyện vật lý và công thái học cực kỳ thú vị đằng sau chiếc gối đàn nhé!
1. CÚ SỐC LỊCH SỬ: 300 NĂM ĐẦU TIÊN KHÔNG HỀ CÓ GỐI ĐÀN
Sự thật là: Những huyền thoại vĩ đại nhất lịch sử như Bach, Beethoven hay Paganini chưa bao giờ biết đến chiếc gối đàn hiện đại.
Thậm chí, trong suốt 300 năm đầu tiên kể từ khi Violin ra đời, người ta còn không sử dụng cả… miếng tựa cằm (Chin rest). Miếng tựa cằm bằng gỗ trên mặt đàn chỉ mới được nghệ sĩ Louis Spohr phát minh vào khoảng năm 1820.
Trước thế kỷ 20, các nghệ sĩ chơi đàn bằng cách kẹp trực tiếp thùng đàn lên xương quai xanh hoặc áp vào ngực, và dùng ngực, cằm cùng với bàn tay trái để đỡ trọng lượng của cây đàn.
Khi các bản nhạc ngày càng trở nên khó và phức tạp hơn, đòi hỏi tay trái phải chạy ngón chớp nhoáng, các nghệ sĩ bắt đầu nhận ra họ cần một vật gì đó để lấp đầy khoảng trống giữa vai và cằm. Ban đầu, họ chỉ dùng những chiếc khăn tay, miếng mút bọc nhung, hoặc độn một lớp vải dày dưới lớp áo vest để kê đàn cho êm.
Phải đến tận giữa thế kỷ 20 (những năm 1950 – 1970), chiếc gối đàn có khung cứng, đệm mút và ngàm kẹp vào mép đàn như chúng ta thấy ngày nay (điển hình là thương hiệu Kun) mới chính thức ra đời và bùng nổ trên toàn thế giới.
2. TẠI SAO NGÀY NAY CHÚNG TA LẠI CẦN GỐI ĐÀN ĐẾN VẬY?
Dù là kẻ “sinh sau đẻ muộn”, nhưng gối đàn lại nhanh chóng thống trị thế giới Vĩ cầm nhờ giải quyết triệt để 3 vấn đề sống còn sau đây:
A. Công Thái Học: Cứu Cánh Cho Cột Sống Và Cổ
Cấu trúc cơ thể của mỗi người là khác nhau. Nếu bạn có một chiếc cổ dài, khoảng cách từ cằm xuống đến vai sẽ rất lớn. Thùng đàn Violin thì lại quá mỏng (chỉ khoảng 3-4 cm).
Nếu không có gối: Để kẹp chặt cây đàn, bạn bắt buộc phải rụt cổ gập xuống thật sâu, đồng thời rướn cao bờ vai trái lên. Việc duy trì tư thế vặn xoắn bất tự nhiên này trong hàng giờ đồng hồ sẽ dẫn đến những cơn đau mỏi vai gáy kinh hoàng, co rút cơ, thậm chí là vẹo cột sống.
Có gối đàn: Chiếc gối đóng vai trò như một “cầu nối” bù đắp chính xác vào khoảng trống đó. Nó giúp bờ vai trái của bạn được hạ xuống thả lỏng hoàn toàn, cột sống cổ giữ được độ thẳng tự nhiên, loại bỏ 100% sự căng cứng cơ bắp.
B. Giải Phóng Hoàn Toàn Bàn Tay Trái
Khi không dùng gối, tay trái của bạn phải chịu trách nhiệm “đỡ” một phần trọng lượng cây đàn để nó không rơi xuống đất.
Nhưng khi bạn dùng gối, cây đàn sẽ được kẹp chặt lơ lửng giữa hàm dưới và vai như một chiếc đòn bẩy vững chắc. Lúc này, bàn tay trái của bạn được giải phóng hoàn toàn. Nhờ đó, bạn mới có thể tự do thực hiện kỹ thuật Vibrato (rung tay) mượt mà, hoặc trượt tay lên các phím trên cao với tốc độ ánh sáng mà không lo cây đàn bị tuột khỏi cổ.
C. Bí Mật Âm Học: “Đừng Ôm Cây Đàn Quá Chặt”
Đây là một sự thật vật lý mà ít người để ý. Nếu bạn không dùng gối đàn, mặt lưng của cây Violin sẽ tì trực tiếp và áp sát vào lớp áo hoặc phần thịt trên ngực/vai của bạn.
Cơ thể con người lúc này đóng vai trò như một cục “bông tiêu âm”. Nó sẽ hấp thụ và triệt tiêu toàn bộ độ rung của mặt lưng gỗ, khiến tiếng đàn bị nghẹt, đục và nhỏ đi đáng kể.
Chiếc gối đàn hiện đại được thiết kế vô cùng thông minh: Nó chỉ dùng 2 ngàm cao su bám vào mép viền ngoài cùng của thùng đàn (nơi ít ảnh hưởng đến âm thanh nhất), tạo ra một khoảng không lơ lửng giữa thân đàn và cơ thể người chơi. Nhờ không bị áp sát vào thịt, mặt lưng gỗ được tự do dao động 100%, giúp âm thanh phát ra rền vang, bay bổng và uy lực hơn rất nhiều!
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ: CÓ BẮT BUỘC PHẢI DÙNG GỐI ĐÀN KHÔNG?
Ngày nay, vẫn có một số ít nghệ sĩ Soloist hàng đầu thế giới (như Anne-Sophie Mutter) chọn chơi đàn không cần gối, vì cơ địa cấu trúc xương vai và cằm của họ phù hợp tự nhiên với cây đàn. Tuy nhiên, đối với 99% người học đàn (đặc biệt là trẻ em đang trong giai đoạn phát triển xương), gối đàn là món phụ kiện BẮT BUỘC để bảo vệ sức khỏe xương khớp và định hình tư thế chuẩn xác nhất.
Chiếc gối đàn không phải là sản phẩm “One size fits all” (một kích cỡ cho tất cả). Để có tư thế chơi thoải mái nhất, bạn cần một chiếc gối có thể điều chỉnh được độ cao, độ nghiêng và chiều rộng phù hợp tuyệt đối với cấu trúc cổ của riêng bạn.
Để lại một bình luận