Chào mừng các bạn đã quay trở lại với góc khám phá âm nhạc của Mười Nhạc Cụ!
Khi cầm một cây đàn Violin trên tay, nếu tinh mắt, bạn sẽ vút ve được hai đường kẻ sọc nhỏ xíu màu đen chạy mải miết dọc theo toàn bộ đường cong viền ngoài của mặt đàn. Rất nhiều người học đàn lâu năm vẫn đinh ninh rằng: “Đó chỉ là những đường vẽ trang trí cho cây đàn bớt đơn điệu”.
Nhưng sự thật lại hoàn toàn khác. Trong từ điển của những nghệ nhân làm đàn vĩ đại từ thế kỷ 16, chi tiết này được gọi là Chỉ viền (Purfling). Nó không sinh ra để “làm cảnh”, mà là một tuyệt tác kỹ thuật gánh vác sứ mệnh sống còn của cả cây đàn. Hãy cùng Mười Nhạc Cụ đi sâu vào xưởng mộc và lật mở bí mật này nhé!
1. SỰ THẬT BẤT NGỜ: CHỈ VIỀN KHÔNG PHẢI LÀ ĐƯỜNG VẼ MỰC
Nếu bạn đang sở hữu một cây Violin gỗ thịt đúng chuẩn, hãy thử lấy kính lúp soi vào đường viền đen đó. Bạn sẽ thấy nó không phải là mực in, mà là 3 lớp gỗ mỏng tang (Đen – Trắng – Đen) được ép lại với nhau, có độ dày tổng cộng chưa tới 1.5 milimet.
Để đưa được chỉ viền này vào đàn, nghệ nhân phải thực hiện một quá trình vô cùng gian nan:
Dùng một con dao chuyên dụng rạch hai đường rãnh siêu nhỏ và nông chạy dọc mép đàn.
Dùng một chiếc đục nhỏ xíu để nạy phần gỗ vụn bên trong rãnh ra.
Nhúng dải gỗ 3 lớp (Đen – Trắng – Đen) vào nước nóng, cẩn thận uốn cong chúng theo đường lượn sóng của eo đàn.
Bơm keo nóng và dùng búa cao su đóng khít dải gỗ này vào rãnh.
2. BÍ MẬT THỨ 1: “CẦU CHÌ” NGĂN CHẶN VẾT NỨT CHÍ MẠNG
Gỗ làm mặt trước của đàn Violin có đặc tính truyền âm cực tốt nhờ các thớ gỗ sọc dọc chạy thẳng. Tuy nhiên, điểm yếu chí mạng của nó là rất dễ bị xé toạc theo chiều dọc nếu có ngoại lực tác động vào rìa đàn (ví dụ: bạn vô tình cộc mép đàn vào cạnh bàn).
Nếu không có chỉ viền, một vết nứt nhỏ ở mép sẽ lan nhanh như tia chớp xuyên thẳng vào giữa mặt đàn, biến cây đàn thành phế liệu.
Sự xuất hiện của rãnh khoét Purfling đã cắt đứt vĩnh viễn sự liên kết của các thớ gỗ từ rìa ngoài vào trong. Nhờ đó, nếu mép đàn bị va đập nứt vỡ, vết nứt sẽ bị chặn đứng ngay lập tức khi chạm đến đường chỉ viền đen này. Nó hoạt động chính xác như một hệ thống “cầu chì tự ngắt” để bảo vệ phần lõi quan trọng nhất của cây đàn.
3. BÍ MẬT THỨ 2: “BẢN LỀ” GIẢI PHÓNG ÂM THANH
Bạn hãy tưởng tượng mặt đàn Violin giống như màng của một chiếc loa. Để phát ra âm thanh vang dội, màng loa phải phập phồng và dao động liên tục. Nhưng khổ nỗi, mép mặt đàn lại bị dán chết cứng vào thành sườn đàn bằng keo, khiến nó bị “trói tay trói chân”, rất khó rung động.
Việc nghệ nhân khoét rãnh và nhét chỉ viền gỗ vào vô tình làm cho khu vực xung quanh viền đàn mỏng đi đôi chút và linh hoạt hơn.
Đường chỉ viền lúc này đóng vai trò như một chiếc bản lề cơ học, hay một lớp đệm nhún. Nó giải phóng áp lực, cho phép phần bụng giữa của mặt đàn được tự do nhô lên hạ xuống một cách uyển chuyển theo từng nhịp kéo vĩ của bạn. Nhờ vậy, tiếng đàn Violin mới có thể vang vọng khắp cả một khán phòng lớn.
4. “ĐUÔI ONG” (BEE-STING) – CHỮ KÝ KIÊU HÃNH CỦA NGHỆ NHÂN
Tại các góc cua nhọn của cây đàn (khu vực eo chữ C), hai đường chỉ viền đen sẽ gặp nhau. Ở những cây đàn được chế tác thủ công bậc thầy, nghệ nhân không chỉ cắt ghép vuông vức mà họ sẽ khéo léo vuốt nhọn dải gỗ đen, kéo dài nó ra tạo thành một điểm nhấn sắc lẹm, vút cong tuyệt đẹp.
Chi tiết này được giới chuyên môn gọi là Bee-sting (Ngòi đuôi ong). Đây được xem là “chữ ký” thể hiện đẳng cấp, sự tỉ mỉ và cái tôi kiêu hãnh của người thợ làm đàn.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Những đường viền đen nhỏ nhắn chạy quanh cây Violin thực sự là một kiệt tác của nghệ thuật mộc, kết nối giữa vẻ đẹp thị giác và khoa học âm thanh. Khi hiểu được giá trị của nó, bạn sẽ càng thêm yêu và trân trọng “người bạn đồng hành” của mình.
Để lại một bình luận