Chào các bạn yêu mến của Mười Nhạc Cụ!
Nếu bạn đã và đang học Violin, chắc chắn bạn đã từng trải qua một cảm giác “đứng tim” kinh điển: Đang mải mê vặn chốt lên dây đàn, bỗng nhiên một tiếng TÁCH chói tai vang lên, sợi dây đàn đứt phựt và quật thẳng vào tay hoặc văng xẹt qua mặt.
Và kỳ lạ thay, “nạn nhân” trong 90% các vụ đứt dây luôn luôn gọi tên Dây Mi (Dây E – sợi dây nhỏ nhất). Rất hiếm khi chúng ta thấy đứt dây Sol (G) hay dây Rê (D).
Tại sao sợi dây mỏng manh này lại “yếu đuối” và hay phản chủ đến vậy? Đây có phải là do đàn kém chất lượng hay dây rởm không? Hôm nay, Mười Nhạc Cụ sẽ đưa ra lời giải thích chi tiết dưới góc độ vật lý và hướng dẫn bạn cách bảo vệ sợi dây “mong manh dễ vỡ” này nhé!
1. BẢN CHẤT VẬT LÝ: CẤU TẠO ĐỘC TÔN CỦA DÂY E
Để hiểu nguyên nhân, chúng ta cần nhìn vào cấu tạo của bộ 4 dây đàn Violin:
Dây G, D và A: Ba sợi dây trầm và trung này thường có cấu tạo rất phức tạp. Chúng có một lõi (bằng ruột cừu, sợi nilon tổng hợp hoặc thép) và được quấn quanh bởi nhiều lớp dây kim loại khác (như nhôm, bạc, vonfram). Lớp vỏ bọc này giúp sợi dây trở nên dày dặn, dẻo dai và chịu lực cực kỳ tốt.
Dây E (Dây Mi): Do phải phát ra âm thanh có tần số cao nhất, dây E được chế tạo là một sợi thép trần nguyên khối (Solid Steel), đôi khi được mạ thêm vàng hoặc thiếc, và hoàn toàn không có lớp vỏ bọc bảo vệ. Nó là sợi dây mỏng nhất (chỉ dày khoảng 0.25 milimet), nhưng lại là sợi dây phải kéo căng nhất.
Để đạt được cao độ chuẩn của nốt Mi, dây E luôn phải hoạt động ở trạng thái căng bằng 70% đến 80% giới hạn đứt gãy của nó. Chỉ cần bạn vô tình vặn quá tay một chút xíu, lực căng sẽ vượt ngưỡng chịu đựng, và sợi thép mỏng manh đó không có lựa chọn nào khác ngoài việc đứt phựt.
2. CẠM BẪY MA SÁT TẠI NGỰA ĐÀN VÀ LƯỢC ĐÀN
Đây là nguyên nhân kỹ thuật phổ biến nhất khiến dây E đứt ngay cả khi bạn chưa vặn quá tay.
Sợi dây E mỏng sắc như một sợi cước cắt phô mai. Khi vắt qua Lược đàn (Nut – ở đầu cần đàn) và Ngựa đàn (Bridge – ở giữa thùng đàn), lực ép khổng lồ sẽ ghim chặt sợi thép này lún sâu vào rãnh gỗ.
Nếu rãnh gỗ này bị rít, không trơn tru, sợi dây sẽ bị kẹt cứng lại. Khi bạn vặn chốt (Peg) ở phía trên, phần dây tính từ chốt đến lược đàn bị kéo căng tột độ, nhưng phần dây bên dưới lại không di chuyển do bị kẹt ở rãnh gỗ. Sự dồn nén áp lực tại một điểm nghẽn này sẽ làm dây E đứt ngay tại vị trí Lược đàn hoặc Ngựa đàn.
3. LỖI “KINH ĐIỂN” CỦA NGƯỜI MỚI HỌC
Ngoài yếu tố vật lý, thói quen lên dây của những người mới bắt đầu cũng là nguyên nhân chính “tiễn” dây E ra đi:
Lên dây bằng chốt vặn (Peg) quá nhanh: Chốt vặn gỗ có tỷ lệ chuyển động rất lớn. Bạn chỉ cần nhích chốt lên 1 milimet, cao độ có thể vọt lên nửa cung. Người mới thường thiếu kiểm soát lực tay, vặn chốt một vòng cái “rẹt”, khiến dây đứt ngay lập tức vì sốc lực.
Lên nhầm cao độ (Nhầm Quãng 8): Rất nhiều bạn dùng App lên dây trên điện thoại nhưng không để ý số quãng. Dây E của Violin phải là nốt E5. Nếu App đang hiện E4 mà bạn cố vặn cho nó lên E5, hoặc đã đến E5 rồi nhưng bạn lại nghĩ nó chưa đủ cao và cố vặn tiếp, dây chắc chắn sẽ đứt.
4. BÍ KÍP “SINH TỒN”: 4 CÁCH CHỐNG ĐỨT DÂY E HIỆU QUẢ NHẤT
Để tiết kiệm ví tiền và tránh những pha thót tim, hãy áp dụng ngay 4 nguyên tắc bảo vệ dây sau:
Nguyên tắc 1: Luôn sử dụng Tăng Đơ (Fine Tuner) cho dây E
Tăng đơ là chiếc ốc vít nhỏ bằng kim loại nằm ở đuôi đàn. Khác với chốt vặn gỗ, tăng đơ có vòng ren rất nhuyễn. Bạn vặn tăng đơ nửa vòng thì dây đàn mới chỉ nhích lên một chút xíu. Đối với dây E, hãy lên dây gần tới đích bằng chốt gỗ, sau đó bắt buộc phải dùng tăng đơ để nhích từng chút một cho đến khi chuẩn nốt.
Nguyên tắc 2: Dùng “chất bôi trơn” thần thánh – Bút chì
Khi thay dây mới, hãy lấy một cây bút chì mềm (loại 2B hoặc 4B) chà xát nhiều lần vào rãnh của Lược đàn và Ngựa đàn (nơi dây vắt qua). Bột than chì từ bút chì là chất bôi trơn khô hoàn hảo nhất, giúp dây E trượt êm ái qua rãnh gỗ khi bạn vặn chốt, loại bỏ hoàn toàn tình trạng kẹt đứt dây.
Nguyên tắc 3: Đừng bỏ qua ống lót bảo vệ
Khi mua một sợi dây E mới, bạn sẽ thấy trên sợi dây có luồn sẵn một đoạn ống nhựa dẻo rất nhỏ xíu, hoặc một miếng đệm da ở ngựa đàn. Đừng tháo nó ra! Hãy luồn ống nhựa đó kê ngay tại điểm dây E đè lên Ngựa đàn. Nó hoạt động như một lớp giảm xóc, vừa ngăn dây E cắt sâu vào gỗ, vừa giúp dây không bị đứt tại điểm ma sát này.
Nguyên tắc 4: Lên dây từ từ, vừa vặn vừa gảy
Đừng bao giờ cầm chốt vặn cái rụp trong im lặng. Hãy dùng tay phải gảy liên tục vào dây (Pizzicato) hoặc kéo vĩ, trong khi tay trái từ từ nhích chốt. Việc nghe âm thanh cao dần lên sẽ giúp tai bạn cảnh giác và dừng lại kịp thời trước khi quá muộn.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Đứt dây E là một “nghi lễ trưởng thành” mà bất kỳ ai học Violin cũng phải trải qua, nên bạn đừng quá buồn hay hoảng sợ khi điều đó xảy ra nhé. Dây E là dây rẻ nhất trong 4 dây, nhưng nó lại là dây tạo ra những âm thanh réo rắt, bay bổng và lộng lẫy nhất của vĩ cầm.
Để lại một bình luận