Chào các bạn đam mê khám phá của Mười Nhạc Cụ!
Khi ngắm nhìn một cây đàn Violin, Guitar hay Ukulele, bạn sẽ thấy chúng đều có một điểm chung: Thùng đàn rỗng và có lỗ khoét trên mặt đàn để thoát âm. Nhưng nếu Guitar tự hào với một lỗ tròn to chễm chệ ngay chính giữa, thì Violin lại sở hữu hai rãnh khoét hình chữ “f” uốn lượn vô cùng điệu đà, nằm đối xứng hai bên ngựa đàn.
Đã bao giờ bạn tự hỏi: Tại sao lại là chữ “f” mà không phải là lỗ hình tròn, hình vuông hay hình tam giác? Đây chỉ là một thiết kế để “làm điệu” hay có ẩn chứa bí mật vật lý nào không? Hôm nay, hãy cùng Mười Nhạc Cụ ngược dòng lịch sử và dùng khoa học để giải mã bí ẩn tuyệt vời này nhé!
1. VAI TRÒ CỐT LÕI: “LÁ PHỔI” CỦA CÂY ĐÀN
Trước khi tìm hiểu vì sao lại là chữ “f”, chúng ta cần biết tại sao thùng đàn lại cần bị khoét lỗ.
Khi bạn kéo vĩ, mặt trước của Violin sẽ phập phồng lên xuống y hệt như màng của một chiếc loa. Việc phập phồng này làm thay đổi thể tích không khí bên trong thùng đàn.
Nếu thùng đàn bịt kín mít, khối không khí bên trong sẽ bị nén lại, tạo ra áp suất kìm hãm mặt đàn không cho nó rung động.
Khi có lỗ khoét, không khí bên trong có thể tự do bơm ra và hút vào. Lỗ khoét đóng vai trò như “lá phổi” để cây đàn thở, biến những rung động cơ học thành những luồng sóng âm cực mạnh phóng ra ngoài không gian.
2. SỰ TIẾN HÓA HÀNG THẾ KỶ: TỪ CHỮ “O” SANG CHỮ “F”
Hình dáng chữ “f” hoàn toàn không phải là một phát minh xuất thần chỉ sau một đêm. Nó là kết quả của một quá trình tiến hóa kéo dài hàng thế kỷ của các thế hệ nhạc cụ dây cung
Thế kỷ 10 (Lỗ hình tròn – O): Những tổ tiên đầu tiên của Violin (như đàn Fithele) sử dụng các lỗ tròn nhỏ bé giống như Guitar hiện đại.
Thế kỷ 11 – 13 (Lỗ hình bán nguyệt – C): Các nghệ nhân nhận ra lỗ tròn không đủ độ vang. Họ bắt đầu khoét thành hình bán nguyệt, rồi cong dần thành chữ C (thường thấy trên đàn Violas da gamba).
Thế kỷ 16 trở đi (Lỗ chữ f): Khi cây Violin hiện đại ra đời tại Ý (bởi các gia tộc như Amati, Stradivari), lỗ chữ C được kéo dài ra, uốn cong hai đầu tạo thành hình chữ f hoàn mỹ như chúng ta thấy ngày nay.
3. KHOA HỌC LÊN TIẾNG: TẠI SAO CHỮ “F” LẠI HOÀN HẢO NHẤT?
Năm 2015, các nhà khoa học tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) danh giá của Mỹ đã thực hiện một nghiên cứu vật lý để giải mã bí ẩn này. Kết quả họ tìm ra đã khiến cả thế giới kinh ngạc: Lỗ chữ f chính là thiết kế khuếch đại âm thanh đỉnh cao nhất!
Sức mạnh nằm ở “Chu vi”, không phải “Diện tích”
Khoa học chứng minh rằng: Ở dải tần số âm thanh của Violin, không khí luân chuyển ra vào nhanh nhất và mạnh nhất là ở khu vực viền mép của lỗ khoét, chứ không phải ở tâm lỗ.
Nếu khoét một lỗ hình tròn lớn, bạn sẽ làm mất đi quá nhiều diện tích mặt gỗ (làm suy yếu khả năng rung của mặt đàn).
Chữ “f” thì khác! Bằng cách kéo dài, uốn lượn và tạo ra các ngóc ngách, lỗ chữ f tối đa hóa được độ dài của chu vi viền mép, trong khi vẫn giữ nguyên được diện tích mặt gỗ.
Nghiên cứu của MIT khẳng định: Việc chuyển từ lỗ tròn sang lỗ chữ f đã giúp cây đàn Violin khuếch đại âm lượng (đặc biệt là âm trầm) mạnh gấp đôi so với các nhạc cụ tổ tiên của nó.
Giải phóng sự linh hoạt của “Trung tâm mặt đàn”
Hai lỗ chữ f được khoét rất dài, ôm dọc hai bên ngựa đàn. Thiết kế này tạo ra một “hòn đảo” gỗ linh hoạt ở ngay giữa mặt đàn. “Hòn đảo” này không bị dính chặt vào sườn đàn nữa, nhờ đó nó có thể lắc lư, phập phồng cực kỳ tự do khi ngựa đàn truyền rung động xuống.
Đây là chìa khóa tạo nên tiếng vang rền đặc trưng của Violin.
4. “CỬA NGÕ” ĐỘC NHẤT CỦA THỢ LÀM ĐÀN
Ngoài tác dụng về mặt âm học, lỗ chữ f còn mang một công năng vật lý vô cùng quan trọng đối với các Luthier (thợ làm đàn): Đó là cánh cửa duy nhất đi vào bên trong thùng đàn.
Dựng Trụ âm (Soundpost): Như đã đề cập ở các bài trước, thanh trụ âm quan trọng bên trong thùng đàn không hề được dán keo. Thợ làm đàn phải luồn một thanh móc kim loại chuyên dụng qua lỗ chữ f để gắp, di chuyển và dựng đứng thanh trụ âm này lên.
Tem nhãn của nhà sản xuất: Nếu bạn tò mò muốn biết cây đàn của mình do xưởng nào làm, sản xuất năm bao nhiêu, hãy nhìn xuyên qua lỗ chữ f phía bên trái. Bạn sẽ thấy một chiếc tem giấy (Label) được dán cẩn thận ở mặt đáy bên trong thùng đàn.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Lỗ chữ f không đơn thuần là một biểu tượng mỹ thuật kiêu kỳ, nó là một tuyệt tác của vật lý âm thanh được đúc kết từ hàng trăm năm thử nghiệm và sai sót của các nghệ nhân tài hoa. Nhờ có nó, cây Violin bé nhỏ mới có thể cất lên tiếng hát uy lực, vang dội lấp đầy cả một nhà hát lớn.
Hy vọng bài viết này đã mang đến cho bạn một góc nhìn mới mẻ và thêm yêu cây đàn của mình. Tại Mười Nhạc Cụ, chúng tôi luôn sẵn sàng đón tiếp bạn đến cửa hàng để tận mắt chiêm ngưỡng, tự tay vuốt ve những đường lượn sóng chữ f tinh xảo trên các dòng đàn gỗ thịt cao cấp và lắng nghe sự rung động tuyệt vời mà chúng mang lại.
Để lại một bình luận