Chào mừng các bạn đã quay trở lại với góc khám phá những bí ẩn của thế giới Vĩ cầm cùng Mười Nhạc Cụ!
Nếu bạn đang có một cây vĩ Violin ở nhà, hãy thử vặn lỏng hoàn toàn phần ốc ở đuôi vĩ và quan sát thanh gỗ. Bạn sẽ nhận ra một điều kỳ lạ: Thanh gỗ không hề thẳng đuột, mà nó cong gập hẳn vào bên trong, thậm chí phần giữa của thanh gỗ gần như chạm sát vào dải lông ngựa.
Rất nhiều người mới học khi thấy hiện tượng này đã hốt hoảng mang vĩ đi sửa vì tưởng… vĩ bị cong vênh do lỗi sản xuất. Nhưng thực chất, đó lại là phát minh vĩ đại nhất trong lịch sử chế tác nhạc cụ! Và để tạo ra được đường cong ma thuật ấy, thanh gỗ phải trải qua một “nghi thức” cực kỳ khắc nghiệt: Bị nướng trên ngọn lửa đèn dầu.
Tại sao lại có thiết kế kỳ lạ này và ngọn lửa đóng vai trò gì? Hãy cùng Mười Nhạc Cụ bước vào xưởng mộc của các Archetier (nghệ nhân làm vĩ) để tìm câu trả lời nhé!
1. BÍ MẬT CỦA ĐỘ VÕNG: CHIẾC LÒ XO HOÀN HẢO
Đường cong lượn vào trong của cây vĩ được giới chuyên môn gọi là Camber (Độ võng). Để hiểu vì sao nó phải cong như vậy, chúng ta hãy nhìn lại lịch sử.
Vào thời kỳ Phục hưng và Baroque (thế kỷ 16 – 17), cây vĩ Violin cong uốn ra bên ngoài, trông y hệt như… một cây cung bắn tên. Thiết kế này giúp người chơi dễ dàng kéo nhiều dây cùng lúc để chơi hợp âm, nhưng nó có một nhược điểm chí mạng: Nó rất yếu, âm thanh phát ra hời hợt và hoàn toàn không thể thực hiện các kỹ thuật nảy vĩ nhanh.
Đến cuối thế kỷ 18, một thợ làm đồng hồ chuyển nghề làm vĩ người Pháp tên là François Xavier Tourte đã tạo ra một cuộc cách mạng. Ông quyết định đảo ngược hoàn toàn đường cong, uốn thanh gỗ gập hẳn vào bên trong (hướng về phía dải lông).
Thiết kế “cong ngược” này đã biến cây vĩ từ một cây cung bắn tên trở thành một chiếc lò xo khổng lồ:
Khi bạn vặn ốc để làm căng dải lông ngựa, thanh gỗ đang cong sẽ bị kéo lực bắt phải duỗi thẳng ra.
Tuy nhiên, bản năng của thanh gỗ là muốn bật ngược trở lại hình dáng cong ban đầu. Cuộc giằng co vật lý này tạo ra một sức căng liên tục và khủng khiếp bủa vây toàn bộ cây vĩ.
Nhờ sức căng như một chiếc nhíp xe ô tô này, lực ép từ tay phải của nghệ sĩ được phân bổ đều tăm tắp từ gót vĩ cho đến tận đầu mũi vĩ. Nó tạo ra những kỹ thuật nảy vĩ (Spiccato, Sautillé) nhanh như chớp mà cây vĩ thời cổ đại không bao giờ làm được.
2. “NGHI THỨC TẮM LỬA”: TẠI SAO PHẢI HƠ VĨ TRÊN NGỌN ĐÈN?
Bây giờ đến phần hóc búa nhất: Gỗ Pernambuco hay Brazilwood (nguyên liệu làm vĩ) mọc trên cây là những thớ gỗ thẳng băng và vô cùng cứng. Làm sao để uốn cong nó gập vào trong mà không làm gãy gập thanh gỗ?
Bạn không thể dùng máy ép thủy lực ép nó cong được, nó sẽ gãy vụn ngay lập tức. Bạn cũng không thể ngâm nước hay hấp hơi nước như làm đồ nội thất, vì nước sẽ phá hủy vĩnh viễn cấu trúc tế bào âm học của gỗ, làm cây vĩ mất đi độ đàn hồi.
Giải pháp duy nhất của các nghệ nhân là sử dụng Nhiệt Khô. Và công cụ hoàn hảo nhất suốt 300 năm qua chính là ngọn lửa từ đèn dầu (dầu hỏa tinh khiết) hoặc đèn cồn.
Quá trình “tắm lửa” diễn ra như sau:
Người thợ đẽo gọt thanh gỗ thẳng cho đến khi nó đạt được độ dày và thon dần về mũi vĩ.
Sau đó, họ hơ trực tiếp từng đoạn ngắn của thanh gỗ trên ngọn lửa đèn cồn. Ngọn lửa này cung cấp một lượng nhiệt khô, sạch (không sinh ra muội than đen làm bẩn gỗ).
Khi gỗ đạt đến một nhiệt độ nhất định, sức nóng sẽ làm mềm chất Lignin (một loại keo tự nhiên liên kết các tế bào bên trong thớ gỗ).
Ngay khoảnh khắc Lignin chảy ra, thanh gỗ bỗng trở nên mềm dẻo như cao su. Người thợ dùng tay không (hoặc kê lên mặt bàn gỗ) uốn cong thanh vĩ theo một tỷ lệ đã được tính toán trong đầu.
Khi gỗ nguội đi, Lignin đông cứng lại. Thanh gỗ được “Reset” bộ nhớ, vĩnh viễn giữ lại đường cong hoàn mỹ đó mà không hề bị mất đi độ cứng và tính đàn hồi.
3. BẢN LĨNH CỦA NGHỆ NHÂN: UỐN BẰNG CẢM GIÁC
Tại sao trong thời đại công nghệ, người ta không cho vĩ vào lò sấy nhiệt tự động mà vẫn phải hơ đèn thủ công?
Bởi vì gỗ là một sinh thể tự nhiên! Không có một thanh gỗ nào trên đời giống thanh gỗ nào. Có đoạn vân gỗ đặc, có đoạn vân gỗ xốp. Khả năng chịu nhiệt và độ kháng lực của mỗi đoạn lại hoàn toàn khác nhau.
Chỉ có đôi bàn tay trần và kinh nghiệm của một Archetier (Nghệ nhân làm vĩ) mới có thể cảm nhận được thanh gỗ đã “chín” tới độ uốn được hay chưa. Nếu vội vàng uốn khi gỗ chưa đủ nóng, vĩ sẽ gãy toác.
Nếu hơ quá lửa, gỗ sẽ bị cháy giòn và trở nên vô dụng. Họ phải hơ, uốn, ngắm nghía bằng mắt, rồi lại hơ, lại uốn… lặp đi lặp lại hàng chục lần để tạo ra một đường cong hoàn hảo cho đến từng milimet.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Giờ đây, mỗi khi bạn vặn căng cây vĩ để chuẩn bị kéo những nốt nhạc đầu tiên, hãy nhớ rằng bạn đang đánh thức một “chiếc lò xo” chứa đầy sức mạnh vật lý, được đúc kết từ quá trình nung nấu khắc nghiệt trên ngọn lửa của những nghệ nhân tài hoa.
Tuy nhiên, đường cong ma thuật này có thể bị mất đi nếu bạn quên xả lỏng vĩ sau khi chơi xong. Lực kéo căng liên tục ngày này qua ngày khác sẽ khiến thanh gỗ bị “mỏi” và duỗi thẳng vĩnh viễn, làm cây vĩ bị hỏng và mất hoàn toàn độ nảy.
Nếu bạn đang cảm thấy cây vĩ của mình bị thẳng đơ, kéo rất nặng tay hoặc không còn nảy tốt nữa, hãy ghé ngay Mười Nhạc Cụ! Chúng tôi sẽ giúp bạn kiểm tra tình trạng của cây vĩ.
Hơn thế nữa, Mười Nhạc Cụ luôn có sẵn các bộ sưu tập vĩ Violin cao cấp, sở hữu độ cong đạt chuẩn quốc tế, giúp đôi tay bạn thỏa sức thăng hoa cùng mọi kỹ thuật khó nhất!
Để lại một bình luận