Chào mừng các bạn đã quay trở lại với góc nhìn chuyên sâu về thế giới âm nhạc của Mười Nhạc Cụ!
Nếu bạn để quên một chiếc ghế gỗ hay một cánh cửa ngoài trời, chỉ sau vài thập kỷ, chúng sẽ bị mối mọt, mục nát và biến thành cát bụi. Thế nhưng, trong thế giới Vĩ cầm lại tồn tại một nghịch lý vĩ đại: Những cây đàn do Antonio Stradivari hay Guarneri chế tác từ đầu những năm 1700 (tức là đã hơn 300 tuổi) không những không mục nát, mà âm thanh của chúng lại càng ngày càng hay, rực rỡ và có giá trị lên tới hàng chục triệu đô la.
Khoa học hiện đại đã tạo ra những siêu vật liệu như sợi Carbon hay Titanium, nhưng tại sao chúng ta vẫn phải cúi mình trước một chiếc hộp gỗ mỏng manh từ thế kỷ 18? Điều gì đã giúp những cây đàn Violin cổ đánh bại sự tàn phá của thời gian?
Hôm nay, Mười Nhạc Cụ sẽ đưa bạn vào một chuyến hành trình kết hợp giữa vật lý âm học và lịch sử để giải mã 4 sự thật bất ngờ đằng sau phép màu này nhé!
1. SỰ BIẾN ĐỔI VẬT LÝ TẾ BÀO: GỖ TRỞ THÀNH “PHA LÊ”
Gỗ là một vật liệu hữu cơ có chứa rất nhiều nước, nhựa sống và đường (Hemicellulose). Khi một cây đàn mới xuất xưởng, phần nhựa và nước này đóng vai trò như những “bức tường giảm xóc”, hấp thụ mất một phần dao động của dây đàn khiến âm thanh không thể bung tỏa tối đa.
Tuy nhiên, trải qua 300 năm, cấu trúc vi mô của gỗ có một sự biến đổi kỳ diệu:
Quá trình kết tinh (Crystallization): Nhựa cây bên trong thớ gỗ dần khô lại và hóa thạch thành những tinh thể siêu nhỏ. Đồng thời, cấu trúc Hemicellulose tự phân hủy theo thời gian.
Nhẹ hơn nhưng cứng hơn: Sự bay hơi của nước và phân hủy đường khiến thể tích và trọng lượng của mặt gỗ giảm đi đáng kể. Khối gỗ trở nên xốp, siêu nhẹ nhưng lại cực kỳ cứng cáp.
Sự kết hợp hoàn hảo này tạo ra một “màng loa” vô đối. Lực cản bên trong gần như biến mất hoàn toàn, giúp cây đàn phản hồi lại những rung động vi tế nhất từ cây vĩ ngay trong chớp mắt.
2. “KÝ ỨC RUNG ĐỘNG”: PHÉP THUẬT CỦA HÀNG TỶ TỶ NỐT NHẠC
Bạn có biết rằng, một cây đàn cổ nếu bị cất trong tủ kính 100 năm không ai đụng tới, tiếng của nó sẽ bị “ngủ quên” và trở nên rất tệ?
Một cây đàn chỉ giữ được phép màu khi nó được chơi liên tục từ thế hệ nghệ sĩ này sang thế hệ nghệ sĩ khác.
Khi cây đàn cất tiếng, hàng tỷ tỷ rung động cơ học từ dây đàn sẽ chạy xuyên qua bề mặt gỗ thông. Quá trình “massage âm học” ròng rã suốt 3 thế kỷ này thực sự đã làm tái cấu trúc lại sự sắp xếp của các sợi tế bào gỗ. Tế bào gỗ tự động nới lỏng ở những điểm cần phập phồng và thắt chặt ở những điểm chịu lực.
Cây đàn giống như một vận động viên được rèn luyện mỗi ngày. Càng được chơi bởi những bàn tay vĩ đại, thùng đàn càng “học” được cách cộng hưởng hoàn hảo nhất. Giới chuyên môn gọi đây là hiện tượng “mở tiếng” mà không một cỗ máy công nghiệp nào có thể bắt chước được.
3. NGHỊCH LÝ “CON TÀU CỦA THESEUS”: CHẤP NHẬN THAY ĐỔI ĐỂ TỒN TẠI
Có một bí mật mà các bảo tàng hiếm khi nói với bạn: Cây đàn Stradivarius 300 năm tuổi mà bạn đang thấy ngày nay… không còn nguyên vẹn 100% như lúc nó sinh ra.
Vào thời kỳ Baroque (thế kỷ 17 – 18), âm nhạc thường được chơi trong các thính phòng nhỏ, dây đàn làm bằng ruột cừu và cần đàn (Neck) được làm ngắn, thẳng. Nhưng bước sang thế kỷ 19, các nhà hát giao hưởng khổng lồ ra đời. Đòi hỏi âm lượng to hơn buộc người ta phải dùng dây thép căng hơn. Cấu trúc nguyên bản của Stradivarius không thể chịu nổi lực kéo khủng khiếp này.
Để cứu những cây đàn cổ khỏi bị gãy gập, các Luthier thế kỷ 19 đã thực hiện những cuộc “đại phẫu” lịch sử:
Thay mới toàn bộ Cần đàn (Neck Graft): Cần đàn gốc bị cưa bỏ, thay bằng một cần đàn mới dài hơn và có góc ngả về phía sau sâu hơn để tăng sức ép bám dây.
Gia cố “Nội tạng”: Thanh dọc (Bass bar) bên trong thùng đàn được thay bằng thanh to và cứng hơn. Ngựa đàn (Bridge) cũng được thiết kế lại cao hơn.
Thứ duy nhất được giữ lại nguyên bản chính là Thùng gỗ cộng hưởng (Mặt trước, mặt sau và sườn đàn). Nhờ sự nâng cấp và bảo dưỡng liên tục của các thế hệ thợ làm đàn tài hoa, những cây Violin cổ mới có thể thích nghi và tồn tại uy lực trong thế giới hiện đại.
4. HỘI CHỨNG “KẺ SỐNG SÓT”
Cuối cùng, chúng ta cần nhìn nhận vấn đề dưới góc độ xác suất thống kê. Tại sao chúng ta luôn nghĩ đàn 300 năm tuổi thì âm thanh như thiên thần?
Sự thật là vào thế kỷ 18, nước Ý có hàng ngàn thợ làm đàn chế tác ra hàng vạn cây Violin. Trong số đó, có rất nhiều cây đàn dở tệ. Những cây đàn dở sẽ không được ai trân trọng, bị vứt bỏ, bị hỏa hoạn thiêu rụi hoặc bị mối mọt ăn mòn qua các cuộc chiến tranh.
Chỉ những cây đàn xuất chúng nhất, hay nhất mới được các nhạc hoàng, quý tộc và nghệ sĩ nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa, bảo dưỡng định kỳ để tồn tại đến tận ngày nay. Do đó, những cây đàn 300 tuổi mà chúng ta thấy hiện tại chính là những cá thể “chọn lọc tự nhiên” tinh hoa nhất của lịch sử.
LỜI KẾT TỪ MƯỜI NHẠC CỤ
Những cây đàn Violin cổ là minh chứng sống động cho thấy: Gỗ không chỉ là một vật liệu vô tri, mà nó mang trong mình một sinh mệnh. Nó biết “thở”, biết ghi nhớ và trưởng thành theo thời gian dưới sự chăm sóc của bàn tay con người.
Dĩ nhiên, chúng ta không nhất thiết phải có một cây đàn 300 năm tuổi để tạo ra âm nhạc tuyệt vời. Một cây đàn gỗ thịt chất lượng cao của thời đại ngày nay, nếu được setup chuẩn xác, chơi thường xuyên và bảo dưỡng định kỳ, cũng sẽ liên tục “mở tiếng” và trở thành một báu vật vô giá theo thời gian.
Hãy bắt đầu hành trình xây dựng “ký ức rung động” cho riêng mình ngay hôm nay! Tại Mười Nhạc Cụ, chúng tôi cung cấp những mẫu Violin chế tác từ gỗ tự nhiên lâu năm, được tuyển chọn kỹ lưỡng. Hơn thế nữa, kỹ thuật viên của Mười Nhạc Cụ luôn sẵn sàng đồng hành, chăm sóc và bảo dưỡng định kỳ để cây đàn của bạn ngày càng hát hay hơn theo năm tháng!
Để lại một bình luận